Жаңалықтар
Портлет менюі
13/06/2018

«Ruhani žañğıru žaña qazaq âlіpbiі žâne memlekettіk bağdarlamanıñ orındalu barısı» attı seminar-keñes

 
Bүgіn Qazaqstan Respublikası Ûlttıq akademiяlıq kіtaphanasında Qazaqstan Respublikası Mâdeniet žâne sport ministrlіgі Tіlderdі damıtu žâne qoğamdıq-saяsi žûmıs komitetі men Š.Šaяhmetov atındağı tіlderdі damıtudıñ respublikalıq үylestіru-âdіstemelіk ortalığınıñ ûyımdastıruımen«Ruhani žañğıru: žaña qazaq âlіpbiі žâne memlekettіk bağdarlamanıñ orındalu barısı» attı seminar-keñes öttі.
Seminar-keñes QR Mâdeniet žâne sport ministrlіgіnіñ žauaptı hatšısı Quatžan Uâlievtіñ qûttıqtau sözіmen ašıldı.
- Elbası Nûrsûltan Nazarbaevtıñ «Bolašaqqa bağdar: ruhani žañğıru» bağdarlamalıq maqalasınıñ žariяlanğanına tura bіr žıl toldı. Mazmûndı maqalada köterіlgen ûlttıq kodımız, töl tіlіmіzge baylanıstı el aumağında auqımdı šaralar qolğa alındı. Sonıñ bіregeyі - qazaq âlіpbiіnіñ latın grafikasına köšuі. Bіz žaña zaman talabına say, žañğırudıñ žaña žolına qadam bastıq. Bûl žolda žosparımız ayqın, bağıtımız belgіlі. Sol eldіk үrdіske үles qosar nağız qoldaušıları özderіñіzsіzder. Sondıqtan baršañızğa alğısımdı ayta otırıp, bүgіngі seminar-keñes žûmısına sâttіlіk tіleymіn,- dedі Q.Serіkqazıûlı.
Šarada žaña qazaq âlіpbiіn engіzudіñ ûyımdastıru žûmıstarı turalı Š.Šaяhmetov atındağı tіlderdі damıtudıñ respublikalıq үylestіru-âdіstemelіk ortalığınıñ direktorı Erbol Tіlešov baяndama žasadı.
- Qazaq âlіpbiіn latın grafikasına negіzdelgen žaña âlіpbige köšіru žûmıstarı үš kezeñ boyınša žүrgіzіledі. Bіrіnšі kezeñ 2018-2020 žıldar aralığın qamtidı. Bûl kezeñde ğılımi žûmıstar atqarıladı. Žaña âlіpbidіñ emle-ereželerі, qazaq tіlіnіñ orfografiяlıq, orfoэpiяlıq sözdіkterіn žasau žâne t.b. žûmıstar žasaladı. Ekіnšі kezeñ 2021-2023 žıldarı žүrgіzіlse, үšіnšі kezeñ 2024-2025 žıldarğa žosparlanıp otır. Qazіrgі tañda Ûlttıq komissiя žanınan qûrılğan orfografiяlıq, âdіstemelіk, terminologiяlıq, tehnikalıq žâne aqparattıq sүyemeldeu žûmıs toptarı qarqındı, žosparlı žûmıs žasap keledі. Tört žûmıs tobı da bіlіktі mamandardan qûraldı. Aldağı uaqıtta osı tört žûmıs tobınıñ ortaq otırıstarı ötkіzіlіp, үylestіrušіlіk bağıttağı žûmıstar žүrgіzіledі. Barlıq salağa âlіpbidі uaqıtılı žâne sapalı engіzu үšіn QR Mâdeniet žâne sport ministrlіgі Tіlderdі damıtu žâne qoğamdıq-saяsi žûmıs komitetі žanınan Š.Šaяhmetov atındağı tіlderdі damıtudıñ respublikalıq үylestіru-âdіstemelіk ortalığına žaña mârtebe berіlіp, onıñ bіlіktіlіk deñgeyі men âleuetі kүšeytіlude. Naqtı aytqanda, «Š.Šaяhmetov atındağı «Tіl qazına» ûlttıq ğılımi-praktikalıq ortalığı» kommerciяlıq emes akcionerlіk qoğamı qûrıluda,- dedі ol.
Kelelі kezdesude Š.Šaяhmetov atındağı tіlderdі damıtudıñ respublikalıq үylestіru-âdіstemelіk ortalığınıñ memlekettіk tapsırma aяsında âzіrlegen auqımdı žobaları da köpšіlіk nazarına ûsınıldı. Atap aytar bolsaq, alğaš ret «Ahmet Baytûrsınûlı» эnciklopediяsı žarıq kördі. Qazaq tіlіn oqıtudıñ žaña žâne tiіmdі âdіstemesі «Qazaq sözі» kešenіnіñ 1200, 1500 sözі mulьtimediasımen bіrge šıqtı. Žeksenbіlіk mektepterge arnalğan «Ana tіlіnіñ» (Ukrain) oqu qûralı men oqu-âdіstemelіk qûralı, эtnos tіlderіn үyretuge arnalğan «Balalarğa bazarlıq» oqu qûralı 17 tіlde žarıq kördі. Žalpı tүrlі bağıttağı alpıstan astam kіtap basılıp šığıp, memlekettіk organdarğa, oblıstıq tіlderdі damıtu basqarmalarına, oblıstardağı âmbebap kіtaphanalarğa taratıldı.
Ağımdağı žıldıñ žañalığı qûžat tіlіn avtomattandırğan «Qujat.kz» saytı іske qosıldı. Saytta qay salada bolmasın qoldanılatın qûžattardıñ qazaqša үlgіsі men qatesіz toltıru nûsqaulığı berіlgen. Bûl elіmіzde alğaš ret qolğa alınıp otırğan žoba.
Tіl үyrenuge arnalğan aqparattardı үš tіlde žariяlaytın žâne audio, video konttenttі köbeytuge, ğalamtor želіsіnde erkіn aynaldıru arqılı memlekettіk tіldі үyretuge, nasihattauğa bağıttalğan«Tilmedia.kz» saytı ašıldı. Sayt kömegіmen qazaq tіlіn orıstіldі azamattar da, mûhittıñ arğı žağında žүrgen qandastarımız da үyrene aladı. Saytta latın, arab grafikası da ornatılğan. Atalmıš sayt kүllі qazaqtıñ bіr tіlde tүsіnіsuіne mүmkіndіk žasaydı. Sonday-aq, bүldіršіnderіmіzdіñ tanımın damıtuğa bağıttalğan «Balatili.kz» saytı da öz žûmısın bastadı. Saytta balalarğa arnalğan qızıqtı tapsırmalar men qazaq tіlіndegі otandıq animaciяlıq filьmder ornalastırılğan.
Memlekettіk bağdarlama aяsında memlekettіk tіldіñ mârtebesіn arttıruğa, nasihattauğa bağıttalğan bіršama іrgelі žûmıstar atqarıldı. Sonıñ tağı da bіr dâlelі – «Enšі» tіldіk-mâdeni tanımdıq teležobası men «Söz qazınası» animaciяlıq filьmі.
Basqosuda QR MSM Tіlderdі damıtu žâne qoğamdıq-saяsi žûmıs komitetі Tіlderdі damıtu žâne qoldanu basqarmasınıñ basšısı Amangeldі Qožabek QR tіlderdі damıtu men qoldanudıñ 2011-2020 žıldarğa arnalğan memlekettіk bağdarlamasın іske asıru barısı turalı baяndadı.
- Qazaqstan Respublikası Ûlttıq эkonomika ministrlіgі monitoringіnіñ nâtiželerі boyınša Memlekettіk bağdarlamanıñ 2017 žılı orındaluı oñ bağağa ie boldı. Memlekettіk bağdarlamada 9 nısanalı indikator, 12 nâtiželі körsetkіš žâne 43 іs-šara qarastırılğan. Nısanalı indikatorlar boyınša orındalu – 100 payızdı qûradı. Memlekettіk bağdarlama nâtiželі körsetkіšterіnіñ orındaluı – 75%. Іs-šaralar 100% orındaldı. Özderіñіz bayqap otırğanday nâtiželі körsetkіške tolıq qol žetkіzіlmegen. Mâselen, 2017 žılğı žospar boyınša S1 deñgeyіnde memlekettіk tіldі meñgergen memlekettіk qızmetšіler үlesі – 8%-ke žetu qažet bolsa, naqtı orındalğanı – 1,4%. Al memlekettіk qızmet körsetetіn memlekettіk ûyımdardağı qızmetkerler körsetkіšі – 7%-ke žetu qažet bolsa, ol – 1,2%-ğa orındalğan. Memlekettіk tіldі köpšіlіktіñ qoldanuına qol žetkіzuge bağıttalğan memlekettіk âleumettіk tapsırıstıñ үlesі 2017 žılğı žosparboyınša 10 payızğa žetuі qažet bolsa, naqtı orındalu körsetkіšі 9,1 payız,- dep naqtı statistikanı körsettі.
Osılayša žiın barısında memlekettіk bağdarlamanıñ orındalu barısı söz bolıp, memlekettіk tіldі oqıtudıñ âdіsnamasın žetіldіru žâne standarttau, leksikalıq qorın žetіldіru žâne žүyeleu, ağılšın žâne basqa da šet tіlderіn oqıtu žayı talqılandı. Memlekettіk bağdarlamanıñ aymaqtarda orındalu deñgeyі tarazılandı. Öñіrlerde atqarılıp žatqan žûmıstar žönіnde Pavlodar oblısı Tіlderdі damıtu basqarmasınıñ basšısı Sâule Osmanova men Qarağandı oblısı Tіlderdі damıtu basqarmasınıñ basšısı Gүlnarayım Qañtarbekova esep berdі.
Žiın soñında ûsınıs, pіkіrge kezek berіldі. Öz kezegіnde qoğam qayratkerі Orazkүl Asanğazıqızı tіldі damıtu ortalıqtarınıñ mâselesіn köterdі.
- Bіz qazaqı orta oñtүstіk pen batısta tіl mâselesі žoq degen žañsaq pіkіrge tañılğanbız. Al aqiqatında oñtүstіktіñ mâselesі de oñıp otırğan žoq. Tіptі Oñtүstіk Qazaqstanda öz aldına tіldі damıtu basqarması žoq. Erteñ žaña âlіpbidі engіzgelі otırmız. Ol үšіn žûmıs žasaytın kіm? Ârine, tіl mamandarı. Al olar bіr ortalıqqa, bіr šañıraqqa toptastırıluı qažet. Sondıqtan oñtүstіkte de öz aldına oblıstıq tіlderdі damıtu basqarmasınıñ boluı šart. Ekіnšі, Ministrlіkterdegі Tіlderdі damıtu departamentterіn qayta ašu qažet. Sebebі bіzdіñ 90 payızdan žoğarı qazaq žûmıs žasaytın ministrlіkterіmіzdіñ tіlі, qûžatı orıs tіlіnde. Үšіnšі, oblıs ortalıqtarı qayta ašılıp, olarğa Š.Šaяhmetov ortalığı үlgі boluı tiіs, -dedі.
Al Aqmola oblıstıq tіlderdі damıtu basqarmasınıñ basšısı Maral Žaqıpova memlekettіk qızmet үšіn tapsırılatın testke mіndettі Tіl zañı engіzіluі tiіs degen ûsınıs ayttı.
Seminar-keñeste memlekettіk tіl töñіregіndegі talay tүyіndі mâsele köterіldі. Onomastika ahualı men termin tүyіtkіlderі qauzaldı. Oblıstıq tіlderdі damıtu basqarmalarınıñ mүmkіndіgі men latınğa köšudіñ kešendі žosparı talqılandı. Šara soñında moderator QR MSM Tіlderdі damıtu žâne qoğamdıq-saяsi žûmıs komitetіnіñ törağası Quat Borašev qazaq âlіpbiіn latın grafikasına kezeñ-kezeñіmen köšіrudіñ tûžırımdaması men žûmıs kestesі bekіtіlgenіn mâlіmdep, qazaq tіlіnіñ damuına үles qosıp žүrgen bіrqatar azamattarğa QR Mâdeniet žâne sport ministrі Arıstanbek Mûqamediûlınıñ "Qûrmet gramotasın" tabıstadı.